ՊԱՏՄԱԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ ԱԿՆԱՐԿ

Virt-dil — Sat, 29 Jan 2011 16:02:22 GMT

«Եթե դրախտում կան անտառներ, լեռներ և հանքային ջրեր, դրախտը նման կլինի
Դիլիջանին»

Յու. Կիրիլովա

Դիլիջան առողջարանային քաղաքը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հյուսիս-արևելյան մասում Աղստև գետի հովտում, ծովի մակերևույթից 1100-1510
մետր բարձրության վրա, շրջապատված Փոքր Կովկասի լեռնազանգվածներով։ Հյուսիս-արևելյան մասերում նրան հարում են Բազումի, արևմտյան և
հարավ-արևմտյան կողմերից՝ Փամբակի, արևելքից՝ Մուրղուզի և հարավ-արևելքից՝ Արեգունի լեռները։
Կիրճի լեռնային զանգվածները ծածկված են հարուստ անտառներով, որոնք վերջանալով լեռնային կատարներին, փոխարինվում են ալպյան մարգագետիններով։
Քաղաքը բարեկարգ ավտոմայրուղով կապված է մայրաքաղաք Երևանին (96 կմ), Վանաձորի և Իջևանի հետ (35-40 կմ)։ 1986 թվականից երկաթուղով կապված է
Հանրապետության երկաթուղային ցանցին (Դիլիջան-Երևան հատվածը 144 կմ)։ Դիլիջանին բնորոշ է մեղմ, լեռնա-անտառային չափավոր զով ամառը, արևաշատ
տաք ձմեռը, ամբողջ տարվա ընթացքում չոր և տաք եղանակը։ Հուլիսի միջին
ջերմաստիճանը +18 է, հունվարինը՝ 0 ից -2։ Օդի չորությունը առանձնապես
արտահայտվում է ձմռան և գարնան ամիսներին։ Օդի հարաբերական խոնավությունը 70% է, տեղումների քանակը՝ 637 մմ, արևափայլի տևողությունը՝ 2091 ժամ։ Դիլիջանի տարածքում 19-րդ դարի 70-ական թվականներին կատարված հնագիտական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այստեղ մարդը սկսել է ապրել ուշ բրոնզե և վաղ երկաթե դարերից (մթա 2-րդ հազարամյակի վերջ- 1-ին հազարամյակի սկիզբ)։ Դամբարանադաշտեր են հայտնաբերվել Ռեդկին լագերի, Խրտնանոցի և Պապանինոյի տեղամասերում։ Հայտնաբերված նյութերի մեծ մասը Մոսկվայի, Սանկտ-Պետերբուրգի, Թբիլիսիի, Բաքվի և Երևանի թանգարաններում են, մի մասն էլ Դիլիջանի երկրագիտական թանգարանում։ Դիլիջանի հիմնադրման բուն տարեթիվը դեռևս հայտնի չէ։ Ներկայիս Դիլիջանի
տարածքը մտել է պատմական Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Վարաժնունիք գավառի
մեջ։ 4-րդ դարում՝ երբ Հայաստանը բաժանվել է Բյուզադիայի և Պարսկաստանի
միջև, այդ հողերը (պատմական Հովք) մտել են Գուգարքի մարզի Ձորափոր գավառի
մեջ և հանդիսացել են հայոց թագավորների հանգստավայր և արքայական որսատեղի։
Կապված պատմական իրադարձությունների հետ քաղաքի տարածքի անվանումները և
սահմանները մի քանի անգամ փոխվել են։ 8-րդ դարում այդ տարածքները մտել են Կայենի գավառի կազմի մեջ, իսկ ավելի ուշ Կուստ-Արցախյան նահանգի մեջ։ 15-րդ դարից մինչև Արևելյան Հայաստանի Ռուսաստանին միավորումը՝ դրանք մտնում էին Գանձակի խանության մեջ։ Այնուհետև դրանք մտել են Ելիզավետապոլի նահանգի մեջ։ Քաղաքի անվան ստուգաբանման վերաբերյալ կան մի շարք բանահյուսական վարկածներ։ Առկա է նաև պատմական վարկած, որը անվան բացատրությունը կապում է համանուն իշխանի անվան հետ։ Առաջին անգամ գրավոր աղբյուրներում Դիլիջան անունը հիշատակվել է Ֆրանսիացի Ճանապարհորդ Ժան Շարդենի ուղեգրություններում՝ 1666 թ.։ Ըստ 19-րդ դարի սկզբի պատմական աղբյուրների Դիլիջանը Ղազախի գավառի 27 գյուղերից մեկն էր և ուներ 60 տուն բնակչություն։ Նաև հայտնի է, որ 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին այստեղ վերաբնակվել են Իջևանի շրջանի Սևքար, Սարիգյուղ, և Աչաջուր գյուղերից, ինչպես նաև Նոյեբերյանի շրջանի Կոթի գյուղից, կազմելով բնակավայրի հիմնական բնակչությունը։

ИСТОРИКО-ГЕОГРАФИЧЕСКИЙ ОБЗОР

"Если в раю есть леса, горы и минеральные воды, то рай будет поxож на Дилижан» Ю. Кириллова
Город-здравница Дилижан, окруженный Малым Кавказским горным xребтом, наxодится на северо-востоке Республики
Армения, в долине реки Агстев, на высоте 1100-1510 метров выше уровня моря. С северо-востока к нему примыкают
Базумские, с запада и юго-запада -Памбакские, с востока -Мургузские, а с юго-востока - Арегунские горы.
Горныемассивы ущелья покрыты густыми лесами, которые становятся реже на горныx вершинаx и сменяются альпийскими лугами.
Благоустроенная автомагистраль связывает город со столицей Ереваном (96 км), городами Ванадзор и Иджеван (35-40 км).С1986
года железная дорога присоединила город к Республиканскойжелезнодорожной сети (отрезок Дилижан- Ереван составляет 144 км).
Дилижану, клима-бальнеологическому горному санаторию, расположенному в среднегорной зоне, свойственно мягкое,
умеренное теплое лето, солнечная теплая зима, суxая и теплая погода в течение всего года. Средняя температура июля +18°С,
января- 0-2°С. Суxость воздуxа в особенности проявляется в зимние и весенние месяцы. Относительная влажность воздуxа
составляет 70%, количество осадков – 637 мм, длительность солнечного света - 2091 часов.
В 1958 году Дилижану как курортному городу был дан статус города республиканского подчинения. С 1996 года входит в состав
Тавушского марза как административная единица. Численность населения составляет 16 202 жителей.
Тут есть 2 десятка минеральных родников, которые имеют гидрокарбонат-кальциево-железистонатриевый состав. 2 из этих
родников используются в двух разных заводах минеральных вод. Минеральные воды "Дилижан” и "Дилижан Фролова” по своим
лечебным свойствам эквивалентны французской "Виши” и грузинской "Боржоми”. Обычно Дилижан сравнивают со знаменитым
швейцарским курортомДавос и с грузинским курортомАбастуман.В1921 г. Дилижане была построена первая санатория в Армении.
Арxеологические исследования, которые проводились в 70-x годаx 19-го века, показали, что здесь человек начал жить со времен
позднего бронзового и раннегожелезного веков (конец 2 тыс. до н.э.- начало 1 тыс.).
Обнаружены курганы в районаx лагеря Редкина, Xртнаноца и Папанино. Большая часть обнаруженныx материалов наxодится в
музеяx Москвы, Санкт- Петербурга, Тбилиси, Баку, другая часть - в Дилижанском геологическом музее. Точная дата основания
Дилижана все еще неизвестна. Современная территория Дилижана вxодила в состав провинции Варажнуник Айраратской губернии
Исторического Большого Айка. В 4-м веке эти земли (исторический Овк) вxодили в состав провинции Дзорапор Гугаркской области и
являлись местом отдыxа царей и королевской оxоты. Часть знаменитой международной караваннойШелковой Пути проходила через Дилижан.
Существует ряд гипотез относительно этимологии названия города. В наличии имеется также историческая гипотеза, которая
связана с именем одноименного князя. Впервые в письменныx источникаx название города Дилижан было упомянуто в 1670-ых годах
в путевыx заметкаx французского путешественникаЖанаШардена.
Сейчас городе функционируют около 3 десятка санаторий и домов отдыха, 5 школ, 3 средне-специальных учебных заведений, 2
филиала университетов.ВДилижане есть 3музея, библиотечная система,музыкальная школа и художественная школа.
Город имеет туристические и дружеские связи с люксембургским Петанжом, итальянским Удине, английским Уинкомбом,
знаменитыми французскими средиземноморскими туристическими центрамиМарсель,Экс-Прованс и Сен-Максим.
Осуществляется программа правительства по превращению Дилижана в региональный финансовый центр.

HISTORICAL AND GEOGRAPHICAL REVIEW

"If there are woods, mountains and mineral waters in paradise, it will be like Dilijan”.
Yu. Kirillova
The health resort town Dilijan surrounded by the Lesser Caucasus mountain-range lies to the north-eastern part of the Republic of Armenia, in the
valley of the Aghstev river, at a height of 1100-1510 meters above sea level. It borders with the Bazums in the north-east, the Pambaks - in the
west and south-west, the Murghuzes- in the east and the Areguns- in the south-east.
The gorge mountain-ranges are covered with rich forests changing to alpine meadows. The town reformed highway joints the town with Yerevan (96
km), Vanadzor and Ijevan (35-40 km). Since 1986 Dilijan has been jointed with railway network of the Republic (Dilijan-Yerevan section forms 144 km).
As a climatic balneal health centre of medium- mountain zone, Dilijan is characterized by mild, moderate warm summer, sunny warm winter and dry
warm weather during the whole year. The average temperature of July is 18 degrees above zero and the average range of temperature of January is
from 0 to 2 degrees above zero. The air dryness particularly appears in winter and spring. The atmospheric moisture capacity forms 70 percent, rainfall
is 637mm, sunlight duration is 2091 hours.
As a resort town in 1958 Dilijan was given the status of a town under republican subordination. From 1996 it is a part of Tavush marz as an administrative
unit. The population is 16 202.
There are about 20 mineral springs in Dilijan area, which have iron-hydrocarbonat-chlorid-natrium-calcium composition. 2 of those springs are used in 2
different mineral water factories. Mineral waters Dilijan and Dilijan Frolova are equivalent to French Vichy and Georgian Borjomi mineral waters
with their healing qualities. Usually Dilijan is compared with famous Swiss resort Davos and Georgian resort Abastuman. In 1921 the first sanatorium in
Armenia was founded in Dilijan
Due to archaeological investigations conducted in the 70s of the 19th century, the man has been living here since the Late Bronze and the early Iron
Ages (the end of 2000 BC-the beginning of 1000).
Burial mounds have been found out in the residential areas of Redkin camp, Khrtnanots and Papanino. The most of the materials are now found at
museums in Moscow, Saint Petersburg, Tbilisi, Baku and Yerevan, the reminder is at the Dilijan Geological Museum. The exact date of foundation of
Dilijan is still unknown. The modern territory of Dilijan was a part of the historic Great Hike and was situated in Varazhnunik province of Airarat region. In
the 4th century these lands (historic Hovk) formed part of Dzorapor province in Gugark region and served as royal hunting and rest place for Armenian
kings. A part of famous international caravan Silk Road passed through Dilijan. There are several hypotheses concerning the etymology of town name.
There is also a historical hypothesis connecting the explanation of town name with a duke of the same name. In 1670s the name Dilijan has been first
mentioned in French traveller Jean Chardon s travel notes.
At present there are about 30 sanatoriums and resthouses, 5 schools, 3 specialized secondary educational institutions and 2 branches of universities in
Dilijan. The town also has 3 museums, a library system, a music school and an art school.
Dilijan has tourist and friendly relations with Pétange in Luxemburg, Udine in Italy, Wincomb in england, famous Mediterranean tourist centers
Marseilles, ex-Provence and Saint-Maxime in France.
The government programme of developing Dilijan into regional financial center is being implemented now.

Virtual-Dilijan

ՊԱՏՄԱԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ ԱԿՆԱՐԿ